In het typische dialect van Asse (Vlaams-Brabant) werden de ui en de ij uitgesproken als aeij dus Van Aeijnegem, fonetisch geschreven als
Asse
In het typische dialect van Asse (Vlaams-Brabant) werden de ui en de ij uitgesproken als aeij dus Van Aeijnegem, fonetisch geschreven als
Sluis
In het Westvlaamse dialect van "Sluus" werd de ui evenmin uitgesproken en de familienaam Van Huynegem was er niet gekend: de ui werd een a
Ook wordt in West-Vlaanderen de H niet uitgesproken en de G wordt een H, de a klinkt als ao dus de mondelinge uitspraak is sindsdien in Sluis "Vanaonehem"
In oude akten zie je de naam evolueren van Huynegem (1722) via Innegem (1756), Haenegem (1759), Aijnegem (1764), Anegem (1765), Haenegem (1775) tot Hanegem (1797)
Tussen 1830 en 1850 ontstond in IJzendijke de variant Van Haneghem. Deze tak van de familie trok via Biervliet naar Breskens. In Breskens zijn nu beide varianten
Hoe klinkt dat nou?
Een oud Vlaams-Brabants volksliedje van de Kadullen over het Gasthaeijs geeft een beeld hoe dat klonk met "maeijs"(1.07), "verhaeijsd", "aeijt""spaeijt", "baeijk", "eraeijt":
Een paar dorpen verderop legt Bobbejaan Schoepen het er in het hetzelfde muzikale genre nog wat dikker op met een afwijkende ui: De pompier van Brussel-Zuid (1962)
Het plat Antwaarps is ook een variant van het Brabants; een liedje met veel ui's is Maske van den buite uit 1981 van Katastroof
GPS in het Asses
Op de website van Ring-TV (Vlaamse Rand) staat een filmpje over het Asses dialect met vanaf 1.40 een korte autorit met de GPS in het Asses
De route start bij Bollebeek, dan een verkeerde afslag via de Velm naar het dorp Mollem, rondje rond de kerk en dan weer terug naar de Assesteenweg
Op 2.18 de skyline van Asse met
de Huinegem, op het eind rechts de Steenweg op en links de Kattestraat in (2.31) naar de parking op twee minuten wandelen van de Markt
Als Henricus van Huynegem in 1750 dezelfde GPS gebruikte is het niet verwonderlijk dat hij in Retranchement belandde...
Woordenboek van het Asses
Lode Pletinckx schreef het Woordenboek van het Asses waarin je ook online kan zoeken
Het woordenboek vermeldt onder FFP 3, Diftongering:
De standaardtaal heeft alleen sluitende diftongen (ui, ij, ou); het Asses heeft naast sluitende diftongen (diftongen met i als tweede element; vgl. baaik (buik) ( ) en:
De open, palatale [ ##. i ] aai (< Wgm. eo, io in stuiven, staaiven; < Wgm. iu in getuigen, getaaigen; < Wgm. in ajuin, ajaain; < Wgm. in duim, daaim) is het opvallendste
dialectkenmerk van het Asses dat tot ver buiten onze streek is bekend en dus vaak zijn weg vindt in het spotzinnetje (een sjibbolet) waarmee het dialect van Asse wordt getypeerd:
Ba ons thaaisj daa(r) h mmen ze daaiven n d daaiven d raaiven dat de plaaimen in de gebuuren staaiven (bij ons thuis hebben ze duiven en die duiven die ruiven dat de pluimen in de geburen stuiven.)
Nog in 1943 in het tijdschrift "Eigen Schoon de Brabander" verscheen een artikel "Over de waarde van den dialectischen vorm der plaatsnamen" (Dewolfs E.)
| In Asse werd de ui uitgesproken als een aeij |
De Taalkamer van het Asses
Van begin 1991 tot einde 2003 zond het lokale radiostation Viva wekelijks op zondag de 'Dialectofoon' uit: een programma waarin luisteraars dialectwoorden en het verhaal erachter konden signaleren
Lode Pletinckx (auteur van het woordenboek) en zijn companen René De Rop (†) en Julien Van den Broeck (†) gaven commentaar, zochten antwoorden op dialectvragen en registreerden alles keurig. Ook de meeste van de 520 aflevingen van 'Dialectofoon' werden op band geregistreerd. Later waren ze op de website Asse Blogt! te beluisteren
Wekelijks werd daar één nieuwe radiouitzending via podcast toegevoegd. Het begeleidende blogbericht vertelde kort welke Assense woorden en uitdrukkingen daarin behandeld werden. Een echte taal- en schatkamer, waarin het dialect in zijn natuurlijke, gesproken vorm voor iedereen te beluisteren viel.
Bron: Faro.be
Het dialect, Viva en het blog zijn al lang verdwenen, een deel van de opnamen is nog te beluisteren:
11, overzicht
12, 23-06-1991
12, overzicht
13, 30-06-1991
17, overzicht
18, overzicht
19, overzicht
20, 25-08-1991
22, overzicht
23, 15-09-1991
13, 30-06-1991
29, overzicht
30, 03-11-1991
30, overzicht
31, 10-11-1991
86, overzicht
87, 07-02-1993
93, overzicht
94, 28-0-1993
94, overzicht
95, 03-04-1993
96, 10-04-1993
96, overzicht
97, 17-04-1993
97, overzicht
98, 24-04-1993
98, overzicht
99, 02-05-1993
141, 17-04-1994
141, overzicht
153, overzicht
154, 17-07-1994
156, overzicht
165, 20-11-1994
165, overzicht
166, overzicht
167, 04-12-1994
220, overzicht
221, 10-03-1996
229, 05-05-1996
230, overzicht
231b, 19-05-1996
269, overzicht
270, 27-04-1997
286, 19-10-1997
287, 26-10-1997
296, 04-01-1998
296, overzicht
297, 11-01-1998
337, 17-01-1999
339, 31-01-1999
339, overzicht
343, 28-02-1999
344, 07-03-1999
345, 14-03-1999
352, 16-05-1999
356, 13-06-1999
357, 20-06-1999
369, 07-11-1999
432, 10-06-2001
472, 30-06-2002
473, 01-09-2002
474, 08-09-2002
| "Mijn familienaam waar komt die vandaan?", Dr. Frans Debrabandere, 2012 |
| Vlot leesbaar en soms zelfs vermakelijk boek over de herkomst van voor- en familienamen |
| Op pagina 158-161: "Brabants versus Vlaams" |
Brabants
Het Asses is een variant van het Brabants
De rivier de Dender vormt grofweg de grens tussen Brabants en Vlaams. Ze loopt van Dendermonde (duh...) via Aalst, Ninove, Geraardsbergen, Lessen tot Ath in Henegouwen
Bij Lessen direct ten westen van de Dender ligt Œudeghien, officiële geboorteplaats van de valsemunter Joannes Quequin (zie linker menu)
De vraag rijst of de uitspraak van Joannes Quequin's gezeide geboorteplaats Haeneghem (Brugge, 1799) wellicht beinvloed is door het Vlaams-Brabants
Ook de uitspraak van de nabij gelegen Waalse familienamen De Hunenghien (1275) en Henneghien (heden) is misschien beinvloed door het Vlaams-Brabants
In het boek Vlaams-Brabants en Antwerps door Miet Ooms en Jacques van Keymeulen staat op pagina 33:
De tweeklanken uit ie en uu hebben zich in de verschillende Brabantse dialecten verder ontwikkeld tot zeer open tweeklanken als oa oeë aaë en soms zijn ze opnieuw een eenklank geworden : huis bv. wordt afhankelijk van de streek uitgesproken als oas aajs oeës oos aas enz.
| papieren boek over het Vlaams-Brabants dialect, ook online |
Emigranten USA
De eerste generaties Van Haneg(h)em in West Zeeuws Vlaanderen waren arme landarbeiders
Bij de emigratie van deze landarbeiders naar de USA kwamen er nieuwe varianten: Van Haneghen, Van Hanehem, Van Haneghan etc., al dan niet aan elkaar geschreven
Twee aspecten spelen een rol: de fonetische spelling volgens het Westzeeuwsvlaamse dialect en de uitspraak van bijna-naamgenoten uit Ierland en Engeland
De "Van" is essentieel: de familie Haneghan is van Ierse origine; de familie Haneham is Engels (Kent)
Voor de namen van de emigranten, met mogelijk afwijkende spelling van de familienaam in de USA, zie links in het menu
| Daniel van Haneghem, 19 november 1883 geboren te Biervliet, overleden in de U.S.A. |
Vluchtelingen 1914
In het najaar van 1914 vluchtten circa 1 miljoen Vlamingen naar Nederland. Op de vlucht voor de Duitsers en de oorlog. Onder hen waren ook Van Huynegems
Twee vluchtelingen zijn geregistreerd in de database van zeeuwengezocht:
- Melanie Jacoba van Huinegem uit Niel. Zij was in 1888 geboren te Malderen (info Mario van Acoleyen, Geneanet aco), afkomstig uiit de Rons-tak
- Maria Philip van Huyneghem uit Antwerpen. Vermoedelijk betrof het Maria Philomena, Melanie's oudere zus, geboren in 1883
Interessant is de fonetische schrijfwijze van Melanie's achternaam. Het geeft aan dat Niel óf te ver van Asse lag (30 km) óf dat zij geen Brabants dialect sprak
Voor zover bekend zijn na de oorlog geen Van Huynegems in Nederland blijven hangen
Utrecht 1901
Op 11 december 1901 huwden te Utrecht (NL) Wouter van Ringelenstein en Clementine van Huynegem
Wouter was geboren te Haaften (NL) en Clementine in een nog onbekende plaats, mogelijk Brussel. Zij kwam in ieder geval uit de Essene-tak
Haar vader (Christianus, roepnaam Chrétien) was geboren te Wambeek, niet ver van Asse maar haar "ui" is na haar huwelijk in Nederland geen "aa" geworden
Utrecht 1658
Ook in 1658 was er al een Van Huynegem link tussen Utrecht en Brussel
Op 2 juli 1658 maakte Notaris G. Vastert een schuldbekentenis op tussen Hendrick van Huynegem wonende te Brussel en Hendrick Lichtert wonende te Utrecht
Het betrof wellicht de Henricus van Huynegem die op 14.09.1643 vader van Joannes was; Brusselse Sint Niklaas kerk; de moeder noemde Christina Van Huynegem)
De akte berust in het Utrechts Archief, het notarishandschrift is wat middeleeuws maar de namen zijn correct genoteerd:
| 02.07.1658 schuldbekentenis tussen Hendrick van Huynegem wonende te Brussel en Hendrick Lichtert wonende te Utrecht |