Plaatsnamen op -gem langsheen de Vlaamse kust

Plaatsnamen op -gem langsheen de middeleeuwse kustlijn
De -gem plaatsnamen komen grofweg voor ten westen van de lijn Antwerpen-Brussel tot in de Boulonnais bij het Franse Boulogne-sur-mer
Er is echter één grote uitzondering: de laaggelegen Vlaamse kustvlakte. Die was namelijk ten tijde van het ontstaan van de -gem-namen overstroomd
Pieterjan Deckers (VUB) heeft in 2012 een overzicht gemaakt voor de Journal of the English Place-Name Society (44)
Aan de verspreiding van de -gem namen kan je het verloop van de middeleeuwse kustlijn afleiden
De kustlijn liep toen van Cap-Gris-Nez langs het Frans-Vlaamse Rodelinghem, Balinghem, Tournehem, Nort-Leulinghem, Ruminghem, Bayenghem, Morlinghem, Tatinghem, Merckeghem, Eringhem, Warhem, de West-Vlaamse dorpen Houtem, Wulveringem, Vinkem, Alveringem, Luigem, Merkem, Keiem, Ichtegem, Eernegem, Vloethem, Bekegem, Roksem, Ettelgem, Snellegem, Loppem, Tillegem, het Oost-Vlaamse Maldegem, Adegem en - what's in a name - Kraaigem
Verder zeewaarts waren en zijn nauwelijks -gem namen, landinwaarts volop
Téteghem, Luigem, Vlissegem, Lepelem en Merkem zijn de enigen ín de kustvlakte, het waren toen vermoedelijk (schier)eilanden
De eerste drie liggen nog steeds aanmerkelijk hoger dan het omliggende polderland. Nog in WO1 was Luigem een schiereiland, temidden van de overstroomde IJzervlakte

de -gem plaatsnamen aan de rand van de Vlaamse kustvlakte

Plaatsnamen op -gem in noord-west Vlaanderen
Adegem zie linker menu
Cathem, bij Dudzele: "in officio de Dudsela prope motam de Cathem"; (1260, Charter nr 7, Staatsarch. Brugge)
Danegem zie linker menu
Heitegem: de historische hoeve Heyteghem aan de Heitegemstraat te Oostkerke staat reeds op de Ferrariskaart, er was ook de Heyteghem Pit (1449)
Maldegem
Mikhem bij Koolkerke (Brugge)
Noortem: buurtschap bij Vake (Maldegem)
Odegem: oude plaatsnaam bij Steenbrugge (Brugge)
Wielingahem, beschreven door Karel de Flou
   De Flou († 1931) was een beschrijvend (i.t.t. verklarend) toponymist en zeer waarschijnlijk niet op de hoogte van de verklaring van de -ingaheim plaatsnamen:
   "Wielingahem, een niet meer bestaande plaats in den omtrek van Aardenburg heeft waarschijnlijk betrekking met de Wielingen,
   het vaarwater in de Noordzee tusschen Heist en Vlissingen
   Dit vaarwater was vroeger de grens van het graafschap Vlaanderen: de limiten des graafschaps van Vlaanderen op de wilde zee ende up 't gat ende poort van der zee
   geheeten de Wielinghen, tusschen den zelven lande van Vlaenderen ende dat eylandt van Walcheren in Zeelandt
   De Flou baseerde zich waarschijnlijk op de Charta (Eginhardus) waarin we herkennen Wielingahem, het klooster van Blandijn (Gent, waar Eginhardus lekenabt was)
   De dorpen Facum (Vake) en Rodaninse (Aardenburg) lagen in de buurt van Wielingahem

kustnavigatie 1:25.000 op de fiets in het papieren tijdperk

Uitzonderingen
Niet elke -em plaatsnaam is afgeleid van een frankische persoonsnaam!
Killem (F) is niet frankisch, zegt polderbewoner Jacques Fermaut (1929-2011, te Biernes, 13 km van Killem) in In Hoever Deugt Toponymie?
Ter Looghem: 13e eeuws leengoed in Koolkerke bij Brugge klinkt als een -gem naam. Daar valt echter wel wat op af te dingen:
- de 13e eeuw is erg laat voor een originele -gem naam
- de ligging vlak naast de oude Zwinvaart is en was vermoedelijk erg laag
- de Ter voor de naam is uniek voor een -gem naam; mogelijk betrof het de naam van de persoon die er toen is gaan wonen; Looghem lag dan elders
De namen van Beitem, Veldegem (beiden WV) en het Oostvlaamse Lievegem zijn in de 19e resp. 20e eeuw bedacht én werkelijkheid geworden
Uiteindelijk bleek ook de plaats Hanegem niet te bestaan en de familienaam een verbastering van het veel verder in het binnenland gelegen Huinegem

Met de ligfiets een dagje naar zee
Het parcours van de ligfiets toer-dagtocht Sluis-Boulogne-Sluis (SBS) op (bij voorkeur) de langste dag volgt grotendeels de middeleeuwse gem-kustlijn
Langsheen de kanalen en rivieren van de Vlaamse kustvlakte passeer je in de Boulonnais enkele fraaie voorbeelden van het originele -ingaheim toponiem
Tussen Fauquembergues en Béthune liggen Gonnehem en Honninghem, beiden geen bron van Haneghem

Met de ligfiets een dagje naar zee