Dossier 83: openstaande vragen en klad-aantekeningen Wapen van Haneghem

De plaats Haneghem
Er staat geen Van in de naam van het wapen dus het wapen lijkt naar een plaats te verwijzen. Lijkt want met de Van werd in wapenboeken slordig omgesprongen
De samensteling Hane + ghem is niet zo bijzonder als toponiem, er zijn redelijk wat (bijna-)naamgenoten rondom de zuidelijke Noordzee

Candidaat locaties
- de stad Gent: plaats van uitgave en de eerste vermelding van het wapen in 1567 en twee huwelijken Van Haneghem 100 jaar later
       De middeleeuwse plaats Haneghem zou kunnen zijn opgeslorpt door een zich uitbreidende (middeleeuwse) stad Gent
       Dit zou kunnen verklaren dat zelfs de bekende naamkundige prof. Frans Debrabandere in zijn naspeuringen naar de familienaam nooit een plaats Haneghem heeft kunnen vinden
       Het platteland van Oost- en West-Vlaanderen en de agglomeratie Rijsel (Fr) zijn doorzocht op de plaatsnaam, de middeleeuwse stad Gent echter nog niet
       Echter gezien het niet voorkomen in wapenboek 2 en 7, lijkt de stad Gent als locatie uit te sluiten
- de streek rond Œudeghien, waar in Haeneghem de valsemunter Joannes Quequin zou zijn geboren
        twijfelachtig gezien nader onderzoek niets heeft opgeleverd (menu links onder Œudeghien)
- de streek ten noorden van Rijsel, met gelijksoortige wapens en enkele vage voorkomens van de familienaam:
     - wapens van Avelgem, Dikkebus, Espin, Hollebeke, Moorslede, Boudewijn de Welle, Harchies, Strijping, Onderberghe, Oudenburg, Ourtebax en diverse noordfranse gemeenten
     - diverse gele schildhoofden (Roeselare nieuw, Gravelines, Pottelberg, Wakken, Belle/Walran, Van Oudenburg)
     - de wees Maertijnne Haneghem staat in weesboek 11, folio 80v te Tielt 1441-1447
        twijfelachtig gezien in dezelfde periode ook Maertijnne de Hane in Pittem (Weesboek 6, folio 72) Maertijnne de Hame in Aarsele (Weesboek 8, folio 37)
     - Maria Vanhaneghem op 22.12.1673 moeder van dopeling Livinus Pachili in O.L.Vr.2de te Brugge
        twijfelachtig gezien het compleet onleesbare handschrift en het ontbreken van verwanten akten op vrijwilligersrab.be
     - de grafsteen van Jean Preud'homme d'Hailly; in Rijssel 1597: "seigneur de Haneghem"
        twijfelachtig gezien het wsl. Kanegem betreft, zie linker menu onder Cocquignies

Wapenboeken
Er zijn heel veel (ca 600) middeleeuwse papieren wapenboeken
Oorspronkelijk bedoeld als hulpmiddel voor de herauten bij riddertoernooien en later voor de adel om hun afstamming te tonen, dienen ze nu de heraldiek (hobby)
Een wapenboek is dus eigenlijk niet bedoeld en niet geschikt voor toponymie (plaatsnaamkunde)
Toch kan het wellicht meehelpen om de historische locatie van de plaats Haneghem terug te vinden
Wapenboeken zijn beschreven, geanalyseerd, gelinkt en heruitgegeven door o.a. Anne BhD, Warlop, Rietstap, John Ooms, Steen Clemmensen en Jean-Marie van Eeckhoudt
Het is voor leken een ingang naar de kennis over wapens en heraldiek

Andere wapenboeken uit de 16e eeuw zonder het wapen Haneghem
Enkele tijdgenoot-wapenboeken van Lautte bestrijken eveneens het graafschap Vlaanderen:

1. Le Blason des Armes, suivi de l'Armorial des villes, chatellenies, cours féodales, seigneuries et feulles de l'ancien Comté de Flandre (1557)
van Corneille Gaillard (KBR, Hss. 7451 en IV 1276: a 1557, 600 wapens), met een 19e eeuwse bewerking (1866)
Het is vervaardigd in de entourage van keizer Karel V

2. Wapenboek van Gent van Lieven Vander Schelden uit 1578
Mag aanzien worden als het wapenbook van de Gentse Calvinisten die toen aan het bewind waren
Hierin staan bijna alleen Gentse notabelen zonder "duidelijk" wapen en de Gentse familie Van Haneghem van een eeuw later was rooms-katholiek
Lautte was een Gentenaar. Het wapen en de naam van een uitgestorven Gentse familie zou kunnen zijn gebaseerd op een middeleeuwse plaatsnaam Haneghem

3. Wapenboek Goemanne - de Potter
Goemanne - de Potter is te dateren rond 1500 (schatting door wapenkenner Warlop)
Jean-Marie van den Eckhout zegt in zijn Wapenboek van het middeleeuwse Vlaanderen:
"Waar nuttig werden andere wapenboeken sporadisch vergeleken (...) Laute werd eveneens gebruikt maar gezien hij bijna de helft van de wapens heeft overgenomen uit het Wapenboek Goemanne-de Potter (1500-G), dient men deze referentie te relativeren"

4. Wapenboek van Vlaanderen, Fonds Goethals-Vercruysse, Codex nr. 350 onderdeel Marche de Flandres et Chastellenie de Lille, f 199-227
Dit wapenboek is omstreeks 1570 vervaardigd in de entourage van de koning van Frankrijk, het is in 1972 besproken door Dr. E. Warlop

5. Wapenboek de Coninck
Het Wapenboek de Coninck (KBR, Hs,Fonds Goethals, 675: 16de e., 324 wapens), beschreven door Jean Marie van den Eeckhout
Het boek is uit de 16e eeuw maar de wapens dateren uit de 14e eeuw, de beschrijving op internet van Van den Eeckhout uit 2020
Bevat tevens beschrijving van het Becberghe wapenboek, uit het stadsarchief van Brussel,ref. Mss.nr 3357, alsmede een uitgebreide analyse en bibliografie

6. Becberghe wapenboek, ontworpen in 1582 door Josse van Becberghe, pagina 115v tot pagina 122v

7.Armorial de Flandre du XVIe siecle, avec notice par Paul Bergmans, 1919, een herpublicatie van de Codex Iconographicus 265 uit 1562 getiteld Flandria
Bevat volgens de recensie van Hulin de Loo de wapens van 565 edelen, 46 stadswapens, 53 banieren, 101 Gentse patriciers en 55 beroepen uit Gent
De laatste twee groepen komen - met kleurfouten - van de oudste kaart van Gent door Pieter de Keysere 1524, basis voor het schilderij uit 1534

8. NOG TE RAADPLEGEN: EECKHOUT

Vergelijking wapenboeken
Er werd destijds veel gekopieerd, met veel fouten en onzekerheden. Lautte was in 1567 de eerste met het wapen Haneghem
Een onderlinge vergelijking van de boeken kan misschien iets ophelderen over de herkomst van het wapen
- de helft van Lautte zou afkomstig zijn van Goemanne - de Potter (volgens wapenkenner Van den Eeckhout)
- het boek van Gaillard is jonger dan Goethals-Vercruysse maar de laatste baseert op enkele onbekende oudere bronnen (volgens wapenkenner Warlop)
- Het Wapenboek van Gent bevat vooral notabelen, met veel gedeelde kwartierstaten van weinig waarde voor een vergelijking
- De gedachte achter het vergelijken is: "Waar haalde Lautte de andere helft van z'n wapens vandaan?"
Vooral de verzameling wapens die niet in een ander 16e eeuws wapenboek voorkomen zijn daarbij interessant

Wapen van Volderstrate (Gent), in Pieter de Keysere, Lautte en Armorial des Pays Bas 17e eeuw

Aanknopingspunten
- wapenboeken
- vergelijkbare wapens
- betekenis van het gele schildhoofd
- de kleuren van de diagonale banden
- families in Gent

Vergelijkbare wapens met 3+3 rood/gele diagonale banden
Avelgem: geel met drie rode banden, dus 1 gele band teveel, bovendien een witte rand
Avesnes: geen relatie, bron: HK Lessines
Hollebeke: roodwitte of roodgele diagonalen
'Jan van Ourtebac (of zoiets, pagina 19 Gorrevod)
Onderberghe en Oudenburg: roodwitte diagonale banden met geel schildhoofd
Strijping: geel met drie rode banden, dus 1 gele band teveel

Wapenboek van het middeleeuwse Vlaanderen
Geen vermelding van het wapen Haneghem
Wapenboek van het middeleeuwse Vlaanderen (Jean-Marie van den Eeckhout, 2009 herziene uitgave 2020)

In het boek van Eeckhout zijn de enkele vergelijkbare wapens gevonden maar bij de meeste verschilt het aantal balken
- Strijping: in goud drie schuinbalken van keel
- Avelgem, in goud drie schuinbalken van keel, een zoom van zilver; de zoom van zilver doet geen relatie vermoeden
- Boudewijn de Welle: geschuinbalkt van goud en keel, een schildhoofd van azuur, beladen met drie vijfppuntige sterren van zilver
   Het aantal balken is identiek; het schildhoofd verschilt; Welle lag bij Denderleeuw
- Avesnes, geschuinbalkt van zilver (goud) en keel; een bekend wapen en familie, volgens de HK Lessines schijnt er echter geen relatie te zijn met Haneghem

- Wapenboek Beyeren uit 1405, door Claes Heynenzoon (ca 1345-1414)
Geen vermelding van het wapen Haneghem

Andere wapenboeken
- een Nederlands lijstje vooral gericht op de adel in later eeuwen
- Jehan Scohicr: L'état et comportement des Armes, Livre util a tous gentilshommes et officiers alarmes, Bruxelles, 1597
- Wapenboek de Potter (RAG, Alg. Familiefonds, 6274: ca a 1540, 1194 wapens)
- Munchen (Stadsbibl. M nchen, codex 265: a 1562, 820 wapens)
- de wapenkaart van Vlaanderen (gedrukt 1628: 613 wapens)
- Armorial de l Marche de Lille, 1556, uitgave Van Driesten
- L'anchienne noblesse de la Contée de Flandre, Corneille Gaillard, ca 1557
- Lotins (RAB, Aanwinsten 3171: ca a 1630, 182 maal 8 kwartieren).25

Een niet-verwante familie in Gent
Volgens de laatste inzichten is de meest waarschijnlijke herkomst van het wapen "een uitgestorven, gegoede, niet-adellijke RK familie in Gent of omgeving":
- het wapen komt alleen voor in De Navorscher en Den Boomgaert der Wapenen, een wapenboek uit Gent, het staat niet in reguliere wapenboeken
- er zijn twee duidelijk leesbare huwelijksakten in Gent met Van Haneghems (Jacoba 01.09.1652 en Antonius 23.04.1664) en een doopakte van Anna 29.03.1626
- het wapen is er 100 jaar vóór beide akten
- bij het wapen en de akten is geen link met de familie Van Huynegem (bron: HK Ascania te Asse) en uiteraard ook niet met de familie Van Hanegem
- in één van de akten gaat het duidelijk om gegoede burgerij (fam. Van de Winckele en "Domicella" = Jonkvrouw)
- er is vrijwel zeker geen link met (de familie De) Hunenghien in de omgeving Papignies (bron: Cercle de Généalogie de Lessines Terre de Débat)
- er is vrijwel zeker geen link met de Hunnegem in Geraardsbergen, anders had 'paltsgraaf' Emile van Huyneghem het wapen wel ontdekt en enthousiast in gebruik genomen
- tot naamdragers Van Haneghem in de Burgerlijke stand hebben de drie akten niet geleid
Beide kerkgebouwen uit 1652 en 1664 liggen binnen de "Leielus", op een paar honderd meter aan weerszijden van de Coupure en de Ketelvest
De locatie zegt niet zoveel; reeds in de 12e eeuw was Gent een stad van meer dan 50.000 inwoners

Vruchteloos nazicht in Gent Sint Bavo parochieregister
De akten en klappers van Sint Bavo vanaf 1584 staan gescand , ongeindexeerd, op Familysearch
Doorploegen van de doopindex van 1584-1700 vanaf record #393-438 dus grofweg 1616-1634 geeft:
423 feb 1638 Marguerita Van Hauneghem
435 mrt 1646 Livinus van Honneken
415 sep 1632 Anna van Hauwegem
413 mei 1631 Maximilianus van Haugem
412 oct 1630 Henricus van Aughem
407 aug 1627 Jacobus van Haunegem
406 oct 1626 Joannes van Haeijghem

404 jul 1625 Catharina van Haeijghem

403 jul 1624 Petrus van Bavegem
400 sep 1621 Petrus van Augem
400 oct 1621 Magdalena van Bavegem
399 mei 1621 Francisca van Auweghem
398 jul 1620 Jacobus van Heije

In januari 1634 is Egidius van Hauweghem in Gent St Baafs getrouwd met Maria van der Verre (huwelijksklapper nr 311 van 819)
In mei 1634 trouwde Livinus Van Hoyghem

Vruchteloos nazicht in de Necrologe Eglise Saint Jean St. Bavon a Gand
De Necrologe Eglise Saint Jean St. Bavon a Gand is een lijst van de personen begraven in de 13e tot de 16e eeuw in de Gentse Sint Baafskerk
Er staat geen Hanegem of Van Haneghem in vermeld
Het had in theorie gekund, gezien het wapen en de twee huwelijken in de 17e eeuw

Necrologe Eglise Saint Jean St. Bavon a Gand

De plaats Haneghem
Het wapen en de naam van de Gentse familie zijn mogelijk gebaseerd op een middeleeuwse plaatsnaam Haneghem
De samensteling Hane + ghem is niet zo bijzonder als toponiem, er zijn redelijk wat (bijna-)naamgenoten rondom de zuidelijke Noordzee
De middeleeuwse plaats Haneghem zou kunnen zijn opgeslorpt door een zich uitbreidende (middeleeuwse) stad Gent
Dit zou kunnen verklaren dat zelfs de bekende naamkundige prof. Frans Debrabandere in zijn naspeuringen naar de familienaam nooit een plaats Haneghem heeft kunnen vinden
Het platteland van Oost- en West-Vlaanderen en de agglomeratie Rijsel (Fr) zijn doorzocht op de plaatsnaam, de middeleeuwse stad Gent echter nog niet

Andreas Verschueren
Verschueren is natuurlijk een bekende en veel voorkomende achternaam, maar toch nog enkele mogelijke aanknopingspunten voor verder onderzoek:
- 22.09.1635 trouwde te Gent Sint-Pieters een Andreas Verschueren met Susanna Langeraert
- 08.01.1658 trouwde te Gent Sint-Pieters een Andreas Verschueren met Maria Cornelis
   hun dochter Magdalena werd geboren 22 en gedoopt 23.10.1661 te Gent Sint-Baafs
In geval van hertrouw zou een of beide huwelijken een aanknopingspunt kunnen zijn, in de zin van namen van peters en meters van hun kinderen

Geen relatie met de familie Van Hauweghem
In de Geneanet-stamboom van "louis781" staat Maria Magdalena van Auneghem, moeder van Joanna Theresia Arents, overleden 19.12.1830 te Gent
Even zoeken leidt al snel naar de grote Gentse familie Van (H)Auwegem
De Gentse parochieregisters zijn niet zo goed digitaal toegankelijk als de Vlaams-Brabantse (Luc Annaert) of de Westvlaamse (Vrijwilligersrab.be)
Alleen de Gentse huwelijksregisters zijn doorzoekbaar toegankelijk gemaakt door De Zwarte Doos en wel per parochie

In het huwelijksregister van stad Gent staan enkele interessante namen:
"Van Hauweghem Egidius huwt met Vander Verre Maria op 1634 - 2 - 12 in Sint-Baafs in het bijzijn van de getuige Van Hauweghem Livinus en getuige De Reuck Anthonius"
"Van Hauweghem Egidius huwt met Bruneels Levina op 1632 - 2 - 7 in Sint-Martinua in het bijzijn van de getuige Bruneels Judocus en getuige Sampens Joannes"
"Van Hauweghem Egidius huwt met Soetaert (Dlla) Issabelle Carola op in Sint-Baafs in het bijzijn van de getuige en getuige"
"Van Hauweghem Egidius huwt met Lanckzweert Maria op 1628 - 5 - 28 in Sint-Martinus in het bijzijn van de getuige Blanckaert Judocus en getuige Pieters Joannes "
"Van Auweghem Antonius huwt met Rechters Maria op 1691 - 11 - 20 in Sint-Baafs in het bijzijn van de getuige Vanden Broecke Henricus en getuige Eeckmans Livina"
"Van Auweghem Antonius huwt met Ronse Catharina op 1724 - 7 - 6 in Sint-Baafs in het bijzijn van de getuige Ronse Petrus en getuige Van Auwegem Magdalena"
en
"Van de Winckel Petrus huwt met Everaert Isabella op 1663 - 1 - 31 in Sint-Jakobs in het bijzijn van de getuige Dhartevelt Martinus en getuige Auweghem Joanna"

De combinatie Egidius en Antonius Van Hauweghem is een interessante:
- het was een gegoede familie, evenals de vermeende Van Haneghems
- in hetzelfde tijdvak in Gent
- met afwezigheid van Van Haneghems in deze huwelijksregisters, behalve de twee in 1652 en 1664
Echter er zijn geen duidelijk aangetrouwde huwelijksgetuigen die een link met beide Van Hanegems zouden kunnen bevestigen

Familiewapen Van Hauweghem? Nee
Ook het Familiewapen Van Hauweghem is anders, Le Grand Armorial International bevestigt dat:
"d'or, une fasce de sable, accompagn e en chef de deux toiles (5) de gueules, et en pointe d'une merlette de sable"
    (in goud, met een grijze balk, bovenaam twee rode sterren, en onderaan een grijze merel)
en ook: "d'azur, une bande d'argent, accompagn e de deux toiles d'or"
    (blauw, naar een zilveren bocht, vergezeld van twee verticale gouden raamstijlen)

Further reading
Onder de links staat een link naar een lijstje van Gysseling uit 1977 met o.a. papieren boeken over vroegere Gentsche namen
Deze zijn echter niet toegankelijk op internet

www.huinegem.be